M.Ed. ritgerð Ingu Karlsdóttur

Endursögn og umsögn um M.Ed. ritgerð Ingu Karlsdóttur frá 2009.

Heiti ritgerðar: Nám fullorðinna kvenna með litla grunnmenntun

Hvaða gildi hefur nám á skrifstofubraut I í Menntaskólanum í Kópavogi haft fyrirnemendur brautarinnar?

Bein tilvitnun úr ritgerð:
„Undir spurningar eru: a) Hvað hafði neminn fengist við áður en hann hóf nám á skrifstofubrautinni?  b) Hvað hafði námið í för með sér?
Gögnum var safnað með viðtölum við tíu brautskráðar konur auk þesssem 40 símaviðtöl, einnig við konur áttu sér stað og óformleg rannsókn var gerð á vettvangi. Að lokum var rannsókn mín borin saman við rannsókn Fay C. MacMillan, A Qualitative Study of Adult Woman in a Northeast Tennessee Community College sem gerð varárið 2003. MacMillanskoðaði hvað hefði orðið kvenkyns nemendum hvati til þess að snúa aftur í nám og hvort eitthvað væri einkennandi fyrir þá með það fyrir augum að upplýsingarnar gætu nýst viðkomandi framhaldsskóla.
Niðurstöður sýna að langflestir snúa aftur í skóla af atvinnutengdum ástæðum, þó sumir komi með það fyrir augum að styrkja sjálfsmyndina. Þátttakendur töluðu um hversu óöruggir þeir hefðu verið í upphafi námstímans og hvernig þeir hefðu smátt og smátt náð tökum á öllu því nýja sem þeim var ætlað að meðtaka. Áður en námið hófst höfðu konurnar verið heimavinnandi, unnið með börn eða verið í verslunarstörfum en eftir að námi lauk urðu breytingar á þar sem margar fóru að vinna á skrifstofu eða héldu áfram í skóla. Þær voru jákvæðar í garð Menntaskólans í Kópavogi og sögðu að námið veitti frekari atvinnumöguleika, efldi sjálfstraustið og væri góður grunnur fyrir konur í þeirra stöðu.”

Kafli 2 er um fræðilegt samhengi rannsóknarinnar og byrjað er á umfjöllun um sögu fullorðinsfræðslu.  Stiklað er á stóru í samantekinni og þar kemur margt fróðlegt fram en ég sakna þess að ekki er komið inn á fullorðinsfræðslu á landsbyggðinni en margt nefnt af höfðu7borgarsvæðinu og það rætt eins og það eig við um landið allt.  Síðan er fjallað um fullorðinsfræðslu almennt, rannsóknir og kenningar fræðimanna á því sviði.  .  Fín samantekt en ég sakna Illeris úr þeirri umfjöllun.  Sérstök áhersla er á hvata til náms og hindranir, fróðlegt yfirlit.

Kafli 3 fjallar um Skrifstofubraut I í Menntaskólanum í Kópavogi.  Áhugvert er að lesa frásögnina af því að nám sem fyrst var ætlað nemendum á framhaldsskólaaldri varð að nám fyrir 20 ára og eldri vegna krafna eða eftirspurnar frá vinnumarkaðnum.  Einnig er áhugvert að lesa um hvernig unnið er markviss með fullorðnum námsmönnum á þeirra forsendum.

Kafli 4 fjallar um aðferðafræði sem einkum viðtöl og vettvangsathugun.

Kafli 5 er um niðurstöður.  Fyrst er fjallað um tíu viðtöl og síða um 40 símaviðtöl

Tíu viðtöl:  Atvinnutengdar ástæður hjá fyrir flestum fyrir því að þær ákváðu að hefja nám eða um 80%.  Í því samhengi hefði umfjöllun um Illeris komið sér vel.  Einnig í umfjöllun um að þær vilji styrkja sig persónulega sem var 10%.  Um 60% fannst ekki erfitt að taka ákvörðun um að setjast aftur á skólabekk.  Viðfangsefni þátttakenda fyrir nám eru áhugaverð.  Um 40% voru heimavinnandi, 30% unnu á leikskóla, 10% dagmömmur, 10% í sjoppu og 10% við skrifstofustörf.  Það má túlka þetta þannig að það að fara frá vinnu á leikskóla í að fara að vinna á skrifstofu gerir kröfur á nám og bætir aðstæður viðkomandi.  Hvað segir þetta um menntun starfsmanna á leikskólum?  Er krafan um 5 ára háskólanám starfsfólks í leikskólum í einhverju samhengi við raunveruleikann?  Einnig er áhugavert hve lítinn stuðning þær upplifa frá fjölskyldu sinni og vinum til að hefja aftur nám, en um 40% er neikvæðir eða hlutlausir.  Um 20% upplifa síðan viðmót kennara ekki gott en 60% fannst það gott.  Viðmót nemenda heldur betra, 10% og 70%.  Spurt var um gagnsemi einstakra greina og þá kemur í ljós að það sem talið er hagnýtar greinar eins og viðskiptaenska, tollskýrslugerð og skjalastjórnun eru nefndar sem greinar sem koma að litlu gagni en íslenska og stærðfræði eru nefndar sem hagnýtar greinar; áhugavert.  Sex af tíu fóru að vinna á skrifstofu og fjórar fóru í meira nám.

40 símaviðtöl:  Um 87 atvinnutengdar ástæður fyrir því að hefja nám.  Um 70% sögðu auðvelt að hefja nám.  Um fjórðungur heimavinnandi, annar fjórðungur í leikskóla og sama hlutfall í sjoppu fyrir nám.  Um 30% neikvæðni úr þeirra félaglega umhverfi og 60% jákvæðni.  Um 85% gott viðmót frá kennurum og svipað frá öðrum nemendum.  Svipuð niðurstaða gagnvart gagnsemi greina og í hinum viðtölunum tíu.  Um 50% fóru að vinna á skrifstofu að námi loknu og um 15% í frekara nám.

Í Kafla 6 eru umræður.  Þessi kafli olli mér vonbrigðum.  Mér fannst of mikið verðið að vitna í fræðimenn og rannsóknir án þess að tengja þá umræðu við rannsóknina með skýrum og afgerandi hætti.

Í kafla 7 eru lokaorðin.  Þar er meðal annars rætt um neikvæðni sem nemendur upplifa frá fjölskyldu og vinum sem mér finnst ein áhugaverðasta niðurstaðan.  Einnig er rætt um þær greinar sem að mati nemenda eru minnst gagnlegar sem einnig er áhugaverð niðurstaða.

Ég mæli með því að allir sem hafa áhuga á fullorðinsfræðslu í framhaldsskólum lesi þessa ritgerð Ingu Karlsdóttur. 

Bókadómur; Voksnes læreprocesser eftir Bjarne Wahlgren.

Bókadómur

Auður Leifsdóttir

Wahlgren, Bjarne: Voksnes læreprocesser. 2010 Akademisk Forlag, København. 221 síður, kilja.

 

Bjarne Wahlgren er prófessor í fullorðinsfræðslu og yfirmaður á Nationalt Center for Kompetenceudvikling við Háskólann í Árósum.  Strax í upphafi lestursins, er ljóst hversu umfangsmikla þekkingu og góða yfirsýn höfundur hefur um efni bókarinnar, fullorðinsfræðslu. Wahlgren hefur komið að kennslu fullorðinna frá mörgum hliðum; sem kennari, skólastjóri kvöldskóla, stjórnandi dagskóla fyrir fullorðna (daghøjskole) og nú sem fræðimaður og prófessor við háskóla.

Sá hópur sem höfundur ætlar að bókin höfði til eru þeir sem kenna fullorðnum. Orðaforði og málfar er fræðilegt, en stíllinn léttur og óhátíðlegur, og þ.a.l. er bókin aðgengileg til aflestrar. ”Voksnes læreprocesser” samanstendur af 8 köflum þar sem með skipulögðum hætti er farið yfir alla helstu þætti sem varða nám fullorðinna. Í fyrsta kaflanum er gerð grein fyrir samsetningu bókarinnar og leitað svara við spurningunni  hvað það sé, sem er svona merkilegt við fullorðinsfræðslu. Wahlgren vísar í Knowles sem þekktasta kennimanninn í fræðunum og tíundar 4 atriði sem Knowles taldi einkennandi fyrir fullorðna námsmenn: 1) sjálfráðir, sem hluti af því að vera fullorðinn, 2) reynslan sem er skilvirk aðferð til náms, 3) þörf fullorðinna til að læra á sér rætur í kringumstæður lífsins og 4) fullorðnir læra til þess að auka hæfni sína og vilja nýta hana sem fyrst.

Uppbygging bókarinnar er að mínu mati afar rökrétt. Byrjað er á þróun fullorðinsfræðslu í ljósi sögunnar í Danmörku s.l. 40 ár og í framhaldi af því, hvaða samfélagshópar kjósa að taka þátt og hverjir síður, ásamt umfjöllun um hvernig að auka megi hlutfall þátttöku. Í þriðja kafla eru kynntar rannsóknir er varða ástæður fyrir annars vegar þátttöku fullorðinna í símenntun, og hinsvegar hverjar helstu hindranirnar eru. Í fjórða kafla er byrjað að fjalla um hina ýmsu ferla sem lúta að námi fullorðinna . Það er jú mismunandi hvernig fullorðið fólk lærir, og hér eru hinar ýmsu aðferðir kynntar. Alla jafna er nám fullorðinna samspil hvata (motivation) og lærdóms; í fyrsta lagi er það hvatinn sem veldur því að fullorðin manneskja sest á skólabekk og við bætist svo hvatinn sem felst í því að nám hvetur til enn frekara náms. Í fimmta kafla skrifar Wahlgren ýtarlegar um hvata til náms en sömuleiðis þá andstöðu sem fullorðnir geta þróað með sér gagnvart námi. Hvernig bregst hinn fullorðni námsmaður við þegar að námið krefst þess að hann ”fari upp úr hjólförunum” og breyti vanabundinni hegðun sinni? Í sjötta kafla skrifar Wahlgren um hugtakið ”transfer”, sem er klassískt þema úr kennslufræðum, en í tengslum við fullorðinsfræðslu  hefur það fengið nýtt og aukið vægi. Aukin áhersla á hæfni til að geta hagnýtt þá færni og þekkingu sem einstaklingurinn hefur aflað sér, hefur beint sjónum manna enn frekar að tengingunni milli reynslu og náms, en transfer er lykilhugtak í því samhengi.  Í sjöunda kafla er mikilvægi jákvæðs námsumhverfis umfjöllunarefnið, en það er samkvæmt Wahlgren sérlega mikilvægt, þegar að um fullorðna námsmenn ræðir. Sem dæmi má nefna, að fyrir hinn fullorðna námsmann getur það verið afar erfitt, ef hann tapar virðingu. Í áttunda kafla er höfundurinn að skoða mikilvægi sérstakrar kennslufræði fyrir fullorðna námsmenn og varpar í upphafi  fram spurningunni hvort að kennarar sem starfi við fullorðinsfræðslu þurfi að búa yfir sérþekkingu er lýtur að sérstökum aðstæðum fullorðinna námsmanna og þá hvaða.

Bókinni ”Voksnes læreprocesser” lýkur á yfirliti yfir mikilvægustu fræðiritin um nám og kennslu fullorðinna, þar sem Wahlgren dregur fram helstu áhersluatriði viðkomandi rits, sem  ég tel að geti komið sér vel fyrir þann sem ætlar að afla sér frekari innsýn í hin ýmsu sérsvið fullorðinsfræðslunnar. Á eftir yfirlitinu er hefðbundin skrá yfir tilvísanir og nöfn.

Það verður að segjast eins og er, að hið sögulega yfirlit yfir fullorðinsfræðslu síðustu 40 árin, þótti mér í senn áhugavert og fróðlegt. Árið 1975 hvatti þáverandi Menntamálaráðherra Dana, Ritt Bjerregaard, starfandi menntamálanefnd til að koma með tillögur að því, hvernig að takast mætti að ná til þeirra samfélagsþegna sem minnsta menntun hefðu hlotið, og virkja þá til endurmenntunar. Strax þá var lagt af stað af miklum metnaði og með hugsjónir um að hækka staðal menntunar hjá þjóðinni, samfélaginu til heilla og hagsbóta. Segja má að þessari stefnu hafi verið fylgt í megin atriðum síðan þá, og grunnhugmyndin þróuð og mótuð í takt við samfélagslegar breytingar og aukna almenna menntun.

Í framhaldi af hinu sögulega yfirliti er haldið áfram, eins og leið liggur, að nánari skoðun á ferlinu frá þörf til þátttöku, en markmiðið er að allir taki þátt í að auka við menntun sína, alla ævi. Tölfræðin sýnir að mikill árangur hefur náðst; árið 1978 var hlutfall þeirra sem höfðu lokið 7 ára skólagöngu eða minna undir 18% en nýjustu tölur sýna að frá 2004 hefur hlutfall þeirra sem hafa minnstu formlegu menntunina verið hæst. Það var á áttunda áratugnum sem að sérstök  ”kennslufræði fullorðinna” fór að mótast, eða öllu heldur þróast frá hinu almenna hugtaki ”að bæta getu og hæfni” (kompetenceløft) yfir í að móta markvissa kennslufræði fyrir fullorðna einstaklinga (voksenpædagogik). Eðlilega er í þessu samhengi vitnað í marga kennimenn. Knowles og þar á meðal sem og hina þrískiptu kenningu Cyril O. Houles um  markmið, virkni og þekkingu, en þær byggja á eigindlegum rannsóknum (Houle, 1988).  Í framsetningu B. Wahlgren hefur þarfapíramýdi Maslows (Maslow, 1970) leitt í ljós hversu samofið nám á fullorðinsárum er persónulegum þroska einstaklingsins; að fylla upp þörfina fyrir að hámarka vitund og virðingu einstaklingsins gagnvart eigin getu og hæfni (selvrealisation). Kenningar McGregors (McGregor, 1960) gera ráð fyrir að í sérhverjum einstaklingi búi ósk um að þroskast og læra meira. Það sé því hlutverk menntakerfisins og allra þeirra aðila sem að kennslu og námi (fullorðinna) koma, að auðvelda og styrkja námsferlið, sem og að fjarlægja þær hindranir sem kunna standa í vegi fyrir að þetta raungerist hjá sem flestum einstaklingum. Wahlgren nefnir Bo Jacobsen sem heldur því fram að þegar að fullorðið fólk falli frá námi, er það vegna misræmis í þörfum þáttakendanna og þess sem fullorðinsfræðslan hefur fram að bjóða (Jacobsen, 1991). Þessum sjónarmiðum tengjast kenningar um lífsbyrðar fullorðinna, lífssögumiðað nám og kenningar Ericsons um ferli/tímabil í lífi fullorðinna.  Mezirow og kenningar hans um ”transformation” eða umbreytinganám í kjölfar mikilla breytinga í lífi fullorðinna (Mezirow, 1990, 1991). Þessar kenningar styður hinn danski Johan Fjord Jensen, sem segir það hlutverk fullorðinsfræðslunnar að auka líkurnar á að slíkar umbreytingar takist vel og stuðli að auknum þroska og vellíðan einstaklingsins sem þannig geti stigið eitt þrep í viðbót í átt að meiri lífsgæðum (livstrappen). Með þá innsýn sem ég hef í danskt menntakerfi þess tíma er hér um ræðir, veit ég að þessar kenningar endurspeglast í því framboði sem þar er á sviði fullorðinsfræðslu.  Daghøjskoler eru einskonar lýðháskólar sem fullorðnir sækja á daginn án þess að búa á staðnum eins og yfirleitt er um nemendur lýðháskóla og hefur reynst afar vel.

Námsferlar fullorðinna, þ.e. hvernig fullorðnir læra, má segja að sé þungamiðjan í bókinni. Til að auðvelda yfirsýn vitnar Wahlgren í skilgreinigu Jarvis (Jarvis, 2005) á námi sem  tvenns konar; ”ikke reflekteret læring” og ”reflekteret læring” sem mætti þýða sem nám með og án afturbliks. Wahlgren útskýrir hið fyrrnefnda með eftirfarandi hætti:  A) Ómeðvitað nám (pre-concious learning) þar sem einstaklingurinn nemur, án þess að um meðvitað nám sé að ræða. Í þessu samhengi vegur reynslan mjög mikið. B) Færninám (skills learning), sem  (tungu)mál og félagsfærni eru dæmi um og C) minnistengt nám, þar sem lögð er áhersla á læra utanað og reynslan leikur ekki stórt hlutverk.

Nám með afturbliki er samkvæmt Wahlgren: A) Vitsmunaleg nálgun við námsefnið (contemplative learning) þar sem unnið er með námsefnið huglægt út frá eigin reynslu og í tengslum við kenningar. B) Þekkingarmiðað nám með afturbliki (reflective cognitive learning), þar sem afturblik og þekking er tengt við raunveruleg ferli og ný hugtök eru mynduð. C) Nám tengt raunverulegum aðstæðum (action learning), þar sem hið huglæga er þjálfað og framkvæmt við raunverulegar aðstæður.

Kosti og galla hinna ýmsu aðferða sem fullorðnir beita við að læra fer Wahlgren mjög ýtarlega yfir í umfjöllun sinni um námsferla í kennslufræðum fullorðinna. Hann vitnar í módel sem Spephen Brookfield (Brookfield, 1995, 1996) um lærdómsferla og hugtakið valdajafnvægi (magtrelation) er notað í tengslum við t.d. hópavinnu og hringborðsumræður, sem og langtíma og skammtíma áhrif kennslu og náms. Kenningar Dreyfus & Dreyfus um sérfræðinga á sérsviðum eru sömuleiðis afar áhugaverðar (Dreyfus og Dreyfus, 1986, 1999) Wahlgren segir í þessu samhengi að hugmyndin um gagnrýnið afturblik (kritisk reflektion) sé orðin að kennslufræðilegri möntru. Í þessari umfjöllun sýnir Bjarne Wahlgren mörg módel, sem ég geri ráð fyrir að eigi að þjóna þeim tilgangi að auðvelda skilning á ferlum og hugtökum. Þar verður hver að dæma fyrir sig; en mér fannst það ekki vera svo. Hins vegar veitir þessi yfirgripsmikla umfjöllun um kennslufræði fullorðinna mjög góða innsýn í helstu kenningar fræðanna.

Um leið og Wahlgren fjallar um hvata til að hefja nám á fullorðinsárum, fjallar hann líka um andstöðu fullorðinna við að hefja nám og ljúka því. Hann gefur dæmi um slíkt, sem óneitanlega fær bjöllur til að klingja í eyrum þess sem hefur kennt fullorðnum um árabil. Þögn, lokuð líkamstjáning eins og krosslagðar hendur, tilfinningalegt uppnám og grátur, neikvæð afstaða gagnvart námsefninu og aðferðum kennarans, sem og reiði. Kenningar Roberts Wodlowsky um mikilvægi þess að skapa jákvætt námsumhverfi og að skilningur kennarans á aðstæðum hinna fullorðinna námsmanna endurspeglist í nálgun á námsefni og verkefnum eru lögð til grundvallar umfjölluninni um hvata og andstöðu. Verkefni í fullorðinsfræðslu þurfa að vera nemendunum áskorun; áskorun sem þó er þeim ekki um megn. Skemmtilegt graf (Wahlgren, bls. 94) sýnir hvernig áskorunin kveikir í nemandanum til að byrja með en svo dettur áhuginn niður. Æskilegast er að áskorunin kveikni, dali síðan örlítið, en fari svo enn hærra en áður og falli svo í takt við að verkefninu lýkur.  Sérlega áhugaverð er greining Wahlgrens á hinum ýmsu kenningum um andstöðu, sem á rætur að rekja í innbyggðan ambivalens einstaklingsins gagnvart námi, því svo gæti farið að námið myndi breyta hvunndeginum og hinu daglega lífi of mikið. Svarið við þessari andstöðu er nám og kennsla sem á erindi við nemendur, eða svarar og mætir þörfum þeirra. Virðing fyrir hinu persónulega rými einstaklingsins (urørlighedszone) hefur mikið vægi í því sambandi og að kennarinn mæti andstöðunni með opnu og jákvæðu hugarfari, því það sem nemandinn er að andæfa, gæti hugsanlega verið eitthvað sem hægt er að bæta.

Í ”Voksnes læreprocesser” gefur Bjarne Wahlgren transfer (í.yfirfærsla) hugtakinu heilan kafla. Hann fjallar ýtarlega um í hverju transfer ferlið felst, gerir grein fyrir hinum ýmsu kenningum um transfer, hvað það sé sem ákveður í hve miklum mæli transfer á sér stað og hvers vegna transfer eigi sér ekki sjálfkrafa stað hjá öllum. Hann gefur dæmi sem lýsa ferlinu sérlega vel, og varpar um leið ljósi á hvers vegna ”sumir” og ”stundum” geti fært reynslu og þekkingu sem fyrir er, yfir á það sem er nýr lærdómur.  Hins vegar bendir Wahlgren á, að einhver yfirfærsla eigi sér þó alltaf stað, og á einhvern hátt, þó það komi seinna og við aðrar kringumstæður hjá einhverjum. Fyrir því geta verið margvíslegar ástæður sem eru einstaklingsbundnar og tengjast m.a. hæfileikanum til að tengja á milli aðstæðna í lífinu á óhlutbundinn hátt. Fyrir kennara í fullorðinsfræðslu bendir Wahlgren á mikilvægi þess að skapa aðstæður og andrúmsloft sem auka möguleikann á yfirfærslu og í því samhengi verður nemandinn að hafa öðlast fullan skilning á námsefninu, og kennarinn að auka samspilið á milli ólíkra aðstæðna sem varða námsefnið. Í niðurlagi kaflans um yfirfærslu ítrekar Wahlgren, að allar rannsóknir bendi til þess að transfer sé mikilvæg viðbót í námi fullorðinna. Viðbót sem eykur gæði og hagnýtt innihald námsins fyrir þann einstakling sem í hlut á.

Síðasti kaflinn í bókinni  lýtur að kennslufræði fullorðinna. Þær spurningar sem höfundur leitar svara við er hvaða hæfniþáttum (kompetencer) sá sem kennir fullorðnum þurfi að ráða yfir og hvernig hann öðlist þá hæfni. Alls staðar, bæði þarlendis og erlendis er nú lögð mikil áhersla á faglega breidd og umfram allt þarf kennari fullorðinna að vera góður fagmaður.  Þeir þættir sem Wahlgren telur þó vera lang mikilvægasta  er afturblik (refleksion), reynsla, fagmennska, hæfni til að miðla og hugsanlega vera í tengingu við vinnumarkaðinn. Vitnað er í rannsókn (Larson, 1995) þar sem nemendur á námsskeiðum eru spurðir hvaða eiginleika þeir meti mest í fari kennara. Þar kemur fram, að það að geta miðlað, þannig að fólk skilji og að kennarinn gefi sig allan í kennsluna, vegur þyngst hjá flestum. Í þessum kafla  fjallar Wahlgren einnig um námsumhverfi og það samhengi sem nám fer fram í.  Þar beinir höfundur sjónum sínum að mikilvægi þess að skapa jákvætt og þægilegt andrúmsloft  þar sem að námið fer fram; að þar ríki það sem hann kallar jákvæð ”menntamenning”. Í þeirri umfjöllun lýsir höfundur mismunandi menntamenningu í skólum sem annars vegar eru fyrir atvinnulífið (AMU; Arbejdsmarkedets uddannelsescenter) og hins vegar almenna fullorðinsfræðslu (VUC; Voksenundervisnings center). Sá sem kemur til að kenna í skóla atvinnulífsins leggur áherslu á að kenna hvernig hlutirnir eru framkvæmdir úti í hinu raunverulega lífi, en í almenna skólanum er lögð  áhersla á þekkingu og rökstuðning.

Sem heild er bókin afar gagnleg fyrir þann sem vill fá yfirsýn yfir sem flest er tengist kennslu og kennslufræði fullorðinna, stefnur og strauma og fræðimenn á því sviði. Það er og mikill kostur að höfundur fjallar um og hin ýmsu efnisatriði á fræðilegan og gagnrýninn hátt. Wahlgren teflir gjarnan saman kenningum sem og ýmsum sjónarmiðum þar að lútandi og dregur fram  bæði jákvæðar og neikvæðar hliðar á umfjöllunarefninu. Einnig tekur hann mörg dæmi úr raunveruleikanum og sýnir hvernig hlutirnir hafa virkað eða ekki virkað hjá honum. Þetta auðveldar skilning hjá lesandanum og ljóst er að Bjarne Wahlgren er pædagog ”per excellence”. Við það má svo bæta að þekking hans á málefninu nám og kennslufræði  fullorðinna er mjög mikil. Í upphafi nefndi ég að málfarið í bókinni væri lipurt; að vísu eru mörg erfið orð og bókin telst ekki sem ”léttlestrarbók”. En eigi að síður er hún aðgengileg og í því samhengi gegna dæmin mikilvægu hlutverki.

Heimild: Wahlgren B. (2010).

 

 

Andragogy in action eftir Malcolm Knowles

Í bókinni Andragogy in action: Applying modern principles of adult learning eftir Malcolm Knowles ( o.fl. ) eru tekin dæmi af notkun andragogy módels Knowles og hvernig það hefur reynst í ólíkum aðstæðum. Í bókinni eru tekin dæmi um það hvernig módelið var notað við skipulagningu funda á vinnustöðum, þjálfun heilbrigðisstarfsfólks og í kennslu í framhaldsskólum og háskólum svo dæmi séu tekin. Í viðhengi er efni bókarinnar reifað í grófum dráttum ásamt samantekt á einum kafla úr bókinni.

Útdráttur úr bókinni í grófum dráttum og samantekt á talglærum.

 

Menntun er máttur

Í þessari kynningu fjalla ég um þá þætti sem hafa áhrif á fullorðna námsmenn.  Innri hvatir og utanaðkomandi áhrif hafa mikil áhrif á framvindu náms.  Ég fjalla um þær hindranir sem geta verið á vegi fullorðinna námsmanna.

ÞórunnÓskÞórarinsdóttirGlærurMenntun ÞórunnÓskÞórarinsdóttirMenntunermátturx

Skýrsla um EndNote leiðbeiningatímann 26. nóvember

Miðvikudaginn 26. nóvember sýndi ég samnemendum það sem ég kann á EndNote. Ég sýndi meðal annars hvernig á að skrá heimildir handvirkt og hvernig hægt er að „exporta“ heimildum frá  leitir.is og ýmsum gagnasöfnum yfir í Endnote. Gagnasöfnin eru:

EBSCOHOST http://web.b.ebscohost.com/ehost/search/advanced?sid=c9d30b2e-3a1e-4d64-9649-474a37e1896d%40sessionmgr110&vid=1&hid=106

ProQuest http://search.proquest.com/index

Wiley Online Library http://onlinelibrary.wiley.com/

Leitir.is www.leitir.is

Google Scholar http://scholar.google.is/

Svo gleymdi ég SAGE journals http://online.sagepub.com/  þar er líka hægt að gera þetta, það þarf að opna greinina fyrst, svo eru hlekkir hægra megin undir „Services“ og þar er hægt að velja „Download to citation manager“ og þá opnast síða og hægra megin hjá henni er listi yfir forrit og þar á meðal EndNote og þá er smellt á það.

Það eru örugglega einhver fleiri gagnasöfn sem hægt er að gera þetta í

Ég sýndi líka hvernig á að ná í heimildirnar inni í Word og hvernig þær mynda sjálfkrafa heimildaskrá.

Það eru til góðar leiðbeiningar á netinu fyrir EndNote og eru hlekkir hér fyrir neðan sem leiða þangað, líka fyrir íslenska APA 6th staðalinn.

Upptakan er hér á vefnum, svo það er um að gera að horfa á hana, hægt að setja á pásu meðan verið er að prufa hlutina, það eru líka upptökur hjá RANNUM sem eru kannski betri ;)

Það er um að gera að nota Gagnfræðakverið og/eða yfirlitstöfluna sem er hér neðst til að sjá hvaðað upplýsingar þurfa að koma fram í það og það skiptið. Það þarf oft að fara yfir heimildir sem eru „exportaðar“ því stundum eru titlar í HÁSTÖFUM og það má ekki vera svoleiðis.

Hlekkur á leiðbeiningatímann minn: https://c.deic.dk/p7u5pnzetaq/?launcher=false&fcsContent=true&pbMode=normal

Það vantar framan á hann, þar sem ég var að skrá heimild handvirkt.  Það eru líka leiðbeiningar um það hjá RANNUM.

Hér eru leiðbeiningar frá RANNUM um EndNote http://skrif.hi.is/rannum/fraedsla/endnote/

Hér er hægt að sækja APA 6th á íslensku: http://endnote.com/downloads/style/apa-6th-icelandic

Yfirlitstafla fyrir heimildaskráningu: http://skrif.hi.is/rannum/files/2011/10/heimildiryfirlitgrunn.pdf

Ég vona að þetta gagnist einhverjum J

Takk fyrir veturinn

Kv.

Guðrún Ben.

Malcolm Knowles

malcolm_knowles

Ævi og störf (1913-1997)

Malcolm Knowles var fæddur í Livingston, Montana árið 1913. Knowles ólst upp við gott atlæti og höfðu uppeldisaðstæðurnar mótandi áhrif á hann. Samband Knowles við foreldra sína einkenndist af gagnkvæmri virðingu, trausti og hlýju. Hann var virkur þátttakandi í skátahreyfingunni og með því efldi hann leiðtogahæfileika sína.

Knowles fékk skólastyrk til að stunda nám við Harvard háskóla þaðan sem hann lauk B.A. gráðu árið 1934. Hann var virkur þátttakandi í ýmsum félagasamtökum og lét til sín taka í klúbbum og samtökum sem tengdust skólanum. Eftir útskrift ætlaði Knowles að starfa í utanríkisþjónustu en það var ekki um auðugan garð að gresja á því sviði. Þess í stað hóf hann starf við náms- og starfsþjálfun ungmenna á aldrinu 18-25 ára sem voru í atvinnuleit og höfðu litla formlega menntun. Hlutverk Knowles var að finna hvaða hæfni vinnuveitendur á svæðinu voru að sækjast eftir hjá starfsmönnum sínum, skipuleggja námskeið í samræmi við þarfirnar og hvetja ungmennin til að sækja þau námskeið. Knowles vissi að nauðsynlegt var að mæta þörfum þessa hóps á annan hátt en hann var vanur sjálfur sem námsmaður. Hann hóf að þróa aðferðir sem hann taldi að hjálpuðu fólki til að læra. Knowles horfði til ýmissa fræðimanna s.s. Carl Rogers, Eduard C. Lindeman, Alexander Kapp, Kurt Lewin o.fl. Knowles leit á Lindeman sem mentor sinn og taldi nauðsynlegt að þróa aðferðir sem hjálpuðu fullorðnum að læra og taka tillit til þes hvernig fullorðnir námsmenn eru frábrugðnir öðrum námsmönnum. Hann lagði sig fram um að ná góðum tengslum við nemendur og taka mið af reynslu þeirra og bakgrunni. Hlutverk leiðbeinandans væri að veita gagnlegan og uppbyggjandi stuðning sem gæti nýst námsmanninum í sinni þekkingarleit.

Árið 1949 lauk Knowles M.A. gráðu frá Háskólanum í Chicago og samhliða vann hann áfram að fræðslumálum fullorðinna. Fyrsta bók hans hét Informal adult education og kom hún út árið 1950. Hann hóf störf árið 1959 við Boston Háskóla og tók þar þátt í uppbyggingu nýrrar námsleiðar við skólann ásamt því að stunda doktorsnám sem hann lauk árið 1960. Á árunum 1970-1973 gaf Knowles út bækurnar The Modern practice of adult education (1970) og The adult learner: A neglected species (1973). Á árunum 1974 til 1979 starfaði Knowles við Háskólann í North Carolina, samhliða því vann hann að andragogy módelinu, skipulagði námskeið og skrifaði bókina Self directed learning: A guide for learners and teachers (1975).

Þrátt fyrir að Knowles hafi lokið störfum sem prófessor við Háskólann í North-Carolina árið 1979 hélt hann áfram að veita ráðgjöf, stýra málstofum, skrifa bækur og halda erindi um fræðslu fullorðinna. Árið 1980 kom út bókin The modern practice of adult education: From pedagogy to andragogy og fjórum árum seinna skrifaði Knowles bókina Andragogy in action: Applying modern principles of adult education (1984). Í þeirri bók fjallar Knowles um það hvernig nálgast má fræðslu fullorðinna með hliðsjóna af andragogy módelinu.

Árið 1989 gaf Knowles út bókina The making of an adult educator: An autobiographical journey sem var síðasta bókin sem hann var einn höfundur af.  Í þeirri bók lýsir Knowles sér sem fræðimanni og hvernig hugmyndir hans höfðu þróast og breyst frá upphafi starfsferilsins. Knowles lagði áherslu á að virkja þátttakendur í námi sínu og þá þætti sem hentuðu fullorðnum námsmönnum best til að læra. Í bókinni lítur hann yfir farinn veg og veltir fyrir sér hvernig fullorðinsfræðsla muni þróast í framtíðinni.

Malcolm Knowles lést úr hjartaáfalli í bænum Fayetteville í Arkansas árið 1997,  þá 84 ára. Hann lét eftir sig eiginkonu, tvö börn og barnabörn.

Andragogy módelið

Merriam, Caffarella og Baumgartner  fjalla um andragogy módelið í bók sinni Learning in adulthood (2007). Þar kemur fram að andragogy módelið leggi áherslu á fullorðna námsmanninn og aðstæður hans. Knowles hélt fjölmörg námskeið m.a. í háskólum þar sem hann starfaði. Eftir eitt slíkt námskeið benti þátttakandi honum á að hann væri að nota aðferðir „andragogy“ á námskeiðum sínum. Knowles hafði ekki notað orðið andragogy yfir starfsaðferðir sínar fram að þessu. Þýski kennarinn Alexander Kapp notaði það fyrst árið 1833 þegar hann lýsti ólíkri nálgun á nemendur sem voru táningar í dagskóla vs. fullorðna námsmenn í kvöldskóla. Eduard C. Lindeman notaði einnig orðið andragogy í tveimur greinum sem hann skrifaði í Evrópu á árunum 1926 og 1927 en ekki í Ameríku (Knowles, 1989). Segja má að Knowles hafi verið fyrstur til að nota hugtakið andragogy yfir nám og fræðslu fullorðinna. Fyrsta andragogy módelið sem Knowles setti fram var í bókinni Modern practice of adult education: Andragogy versus pedagogy árið 1980.

Knowles skipti andragogy módelinu í fjórar meginreglur og sex fullyrðingar eða forsendur þeirra.  Sjá mynd hér.

Fjórar meginreglur andragogy módelsins eru:

  1. Þátttaka í námi (involved adult learners).
  2. Reynsla fullorðinna námsmanna (adult learners experience).
  3. Mikilvægi og áhrif á líf fullorðinna námsmanna (relevance and impact to learners lives).
  4. Nám er lausnamiðað

Fullyrðingar þeirra eru:

  1. Hugmyndir námsmanna um sjálfa sig (self concept). Fullorðnir námsmenn eru sjálfstæðir. Þeir vilja taka ábyrgð á eigin námi og stýra því að einhverju leiti sjálfir eða hafa um það að segja.
  2. Reynsla fullorðinna námsmanna (adult learner experience). Reynsla hvers og eins er ólík og hefur áhrif á þá sem námsmenn. Hún er grundvöllur þeirra sjálfsmyndar sem námsmaðurinn hefur og þeim viðhorfum sem hann hefur til sín og getu sinnar sem námsmanns.
  3. Lærdómsvilji (readiness to learn). Fullorðnir námsmenn eru tilbúnir að læra. Þeir sækja sér menntun af því að þeir hafa áhuga á því . Fullorðnir hefja oft nám að nýju þegar þeir standa frammi fyrir breytingum t.d. atvinnumissi, skilnaði við maka eða fæðingu barns.
  4. Stefnumörkun (orientation to learning). Fullorðnir námsmenn setja sér markmið sem eru ólík milli einstaklinga en einnig eru leiðirnar sem henta hverjum og einum til að ná markmiðum sínum ólíkar.
  5. Hvatning til náms (motivation to learn). Vilji fullorðinna námsmanna til að fara í nám stjórnast af innri og ytri hvötum. Innri hvatir eru t.d. aukin ánægja í starfi, bætt sjálfsmynd og aukin lífsgæði. Ytri hvatirnar eru starf sem þeir sækjast eftir eða betri laun.
  6. Vilja vita. Fullorðnir námsmenn vilja vita hver tilgangurinn með tilteknum þáttum eru í námi þeirra og gagnsemi þess.

Það sem einkennir fullorðna námsmenn skv. Knowles er að þeir eru meðvitaðir um tilgang þess að vera í námi og hvaða áhrif námið hefur á líf þeirra. Þeir eru alla jafna sjálfstæðir í sínu námi og vilja hafa áhrif á skipulag þess og framvindu. Fullorðnir námsmenn búa yfir reynslu sem fylgir þeim í náminu, jákvæðri og/ eða neikvæðri. Þeir nota lausnamiðað nám og raunhæf verkefni í nálgun sinni á viðfangsefni. Fullorðnir námsmenn vilja sjá árangur námsins fljótt t.d. í daglegur starfi sínu. Það þarf að sýna þeim virðingu og þess vegna hentar þeim vel að skapa opið og vinalegt andrúmsloft og námshvetjandi umhverfi. Sá sem skipuleggur nám fyrir fullorðna þarf að taka mið af þessum fullyrðingum við undirbúning og hann þarf að skipuleggja námið með tilliti til þeirra.

 

Heimildir

Knowles, M. S. (1980). The modern practice of adult education: From pedagogy to andragogy. Englewood Cliffs: Prentice hall/ Cambridge.

Knowles, M. S. (1984). Andragogy in action: Applying modern principles of adult education. San Francisco: Jossey-Bass.

Knowles, M.S. (1989). The making of an adult educator: An autobiographical journey. San Francisco: Jossey-Bass.

Malcolm Knowles. (2006). Wikipedia. Sótt af: http://en.wikipedia.org/wiki/Malcolm_Knowles

Merriam, S.B., Cafarella, R. S. og Baumgartner, L.M. (2007). Learning in adulthoodA comprehensive guide (3. útgáfa). San Francisco: Jossey-Bass.

Sigrún Jóhannesdóttir. (2004). Finnst fullorðnum líka leikur að læra ? Gátt 2004Fræðslumiðstöð atvinnulífsins. Sótt af http://www.frae.is/files/%7B1d55cece-c6b6-4373-8295-bc578a9309f5%7D_finnst%20fullordnum-sj.pdf

Smith, M.K. (2002). Malcolm Knowles, informal adult education, self-direction and andragogy. Sótt af http://infed.org/mobi/malcolm-knowles-informal-adult-education-self-direction-and-andragogy/

Mynd sótt af vef http://web.utk.edu/~start6/knowles/malcolm_knowles.html

Námskeiðsvefur