Máttur kvenna

Hér er greinargerðin.

Máttur kvenn – símenntun á Bifröst í Borgarfirði

Inngangur

Hér ætla ég að gera grein fyrir námslínu sem hefur verið starfrækt við Háskólann á Bifröst í 10 ár. Ég fjalla í byrjun stutt um sögu skólans og skilgreint hlutverk hans hvað varðar símenntun. Athyglin beinist hins vegar aðallega að einum þætti símenntunarinnar sem nefnist Máttur kvenna. Í vinnu minni við samantekt greinargerðarinnar hef ég hlustað á viðtöl við forsvarsmenn háskólans, námsmenn og verið í sambandi við forstöðumann símenntunardeildarinar. Ég hef fengið könnun sem gerð var  nú í haust um námslínuna en hún er óbirt og verður aðeins vinnuplagg fyrir starfsmenn við endurskipulagningu námslínunnar. Þá hef ég fengið heimildir af heimasíðu skólans, www.bifrost.is.

Um Háskólann á Bifröst

Háskólinn á Bifröst á rætur sínar að rekja til Samvinnuskólans sem stofnaður var í Reykjavík 1919. Árið 1955 fluttist starfsemin að Bifröst í Borgarfirði. Hann var í fyrstu, skóli fyrir ,,samvinnumenn“ og í hugum margra tengdist hann Framsóknarflokknum lengi enda var Jónas frá Hriflu fyrsti skólastjóri hans. Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan þá og nú er  Háskólinn á Bifröst háskóli, sem býður nemendum sínum upp á fræðslu, þekkingu og þjálfun í viðskiptafræði og viðskiptalögfræði, heimspeki, hagfræði og stjórnmálafræði. Hlutverk skólans er að búa nemendur undir ábyrgðar-, forystu- og stjórnunarstörf í innlendu og alþjóðlegu samkeppnisumhverfi (Bifröst, á.á).

Skólinn er skilgreindur sem viðskiptaskóli en ekki síður sem félagsmálaskóli. Á heimasíðu kemur fram að hlutverk hans hafi ávallt verið tvenns konar. Annars vegar að vera jafnan í fylkingarbrjósti þróunar og nýsköpunar í fræðslustarfi og í því felst símenntunin. Hins vegar að halda þétt í upphafleg markmið, sígildan kjarna sem vakti fyrir stofnendum og fyrstu forráðamönnum stofnunarinnar, þ.e. að búa nemendur undir forystu- og stjórnunarstörf (Bifröst, á.á).

Símenntun á Bifröst

Ein af deildum skólans er símenntunardeildin. Eitt af aðalmarkmiðum hennar er að efla og styrkja íslenskt atvinnulíf og samfélag með því að bjóða upp á hagnýta fræðslu og þjálfun. Boðið er upp á þrjár námslínur í fjarnámi. Það eru Diplomanám í verslunarstjórnun, stjórnun og samvinna í ferðaþjónustu sem er einnig diplomanám og námslínan Máttur kvenna. Ég ætla hér að fjalla sérstaklega um þennan þátt námsins við Háskólann á Bifröst (Bifröst, á.á).

Máttur kvenna – almennt

Það eru 10 ár síðan Háskólinn á Bifröst fór að bjóða upp á námslínuna Máttur kvenna. Lengst af hefur verið um tvær námslínur að ræða Máttur kvenna I og Máttur kvenna II. Nú hefur seinna námskeiðið ekki verið keyrt síðan 2012 vegna þess að það hefur reynst erfitt að fá nægjanlegan þátttakendafjölda. Sem stendur er námskeiðið í endurskipulagningu og verður nýja fyrirkomulagið tekið í gagnið eftir áramótin næstkomandi. Það er hins vegar ekki fullkomlega mótað og verða því gerð skil í lok greinargerðarinnar. Vegna endurskipulagningarinnar, var gerð könnun meðal þeirra sem sótt hafa námið. Hún var send út í september í haust og stóð opin í 6 daga. Svörun varð innan við 20% og gefur því ekki með öllu rétta mynd en vissulega er þar að finna vísbendingar um upplifun og væntingar kvennanna. Í greinargerðinni er oft vísað í þessa könnun.

Hér verður eingöngu verður fjallað um námslínuna, Mátt kvenna I, eins og hún hefur verið keyrð frá upphafi og til dagsins í dag. Það hafa ýmist verið eitt eða tvö námskeið á hverju skólaári og hafa 700 konur útskrifast úr því frá upphafi (Geirlaug Jóhannsdóttir, 2014). Þátttakendur eru á öllum aldri, 20 – 70 ára og víðsvegar að af landinu.

Máttur kvenna I, var upphaflega hugsað til að efla konur á landsbyggðinni í rekstrarfögum. Reyndin hefur hins vegar orðið sú að jafnvel fleiri konur af höfuðborgarsvæðinu sóttu námskeiðið (munnleg heimild, Magnús Snorrason). Þetta er 11 vikna rekstrarnám fyrir konur sem hafa áhuga á að bæta rekstrarþekkingu sína. Engar sérstakar forkröfur eru gerðar varðandi fornám fyrir námslínuna. Bakgrunnur og menntunarstig þátttakenda er misjafn, Samkvæmt könnun sem Háskólinn gerði haustið 2014, höfðu flestar eingöngu grunnskólapróf, þá komu konur með framhaldsskólamenntun en aðeins lítill hluti þeirra höfðu lokið háskólaprófi (Háskólinn á Bifröst, 2014). Langflestar voru launþegar þegar þær hófu námið (Háskólinn á Bifröst, 2014)Námið veitir ekki einingar. (Bifröst, á.á).

Hver er hvatinn?

Ekki eru gerðar kröfur um fornám inn á námsbrautina enda er hún einskonar fornám eða stökkpallur í frekara nám, auk þess að vera styrking fyrir konur sem nú þegar stunda rekstur af einhverju tagi. Það eru konur á öllum aldri sem sækja þessa námslínu og hvatinn til að stíga skrefið er margskonar Konurnar hafa ólíkan baggrunn, þarna eru m.a. konur sem ekki hafa farið í nám eftir grunnskóla og hafa litla trú á sjálfum sér  þegar kemur að námi og skóla. Það eru einnig konur sem hafa áratugareynslu af fyrirtækjarekstri, konur sem eru að byrja í rekstri og líka konur sem hyggjast ekki fara út í fyrirtækjarekstur en vilja bæta þekkingu og kunnáttu á þessum sviðum. (Geirlaug Jóhannsdóttir, 2014). Þegar konurnar eru spurðar hver sé hvatinn, segja þær að það sé að auka hæfni í atvinnurekstri, auka arðsemi fyrirtækja, bæta þekkingu á rekstri fyrirtækja, fleiri atvinnutækifæri, efla tengslanetið, að skapa störf eða efla sig sem þáttakanda í þjóðfélaginu (Anna Ólöf Kristjánsdóttir, 2014).

Fyrirkomulag kennslu

Nemendur mæta í upphafi tímabils og eru eina vinnuhelgi á staðnum. Þá hitta nemendur alla kennara námskeiðsins sem leggja línurnar í hverri grein fyrir sig. Námsgreinarnar eru bókhald I, upplýsingatækni, markaðs- og sölumál, fjármál, áætlanagerð og framsækni og tjáning. Í könnuninni var athugað hvaða þættir námsins konunum hefðu þótt gagnlegastir. Þar kemur fram að konurnar eru sáttar við það sem var kennt og þóttu allir þættirnir gagnlegir, þó skorar framsækni og tjáning minnst (Háskólinn á Bifröst, 2014).

Mikið er lagt upp úr að efla samkennd nemenda og í þeim tilgangi er m.a. hvatt til samvinnu, farið í gönguferðir og borðað saman (Geirlaug Jóhannsdóttir, 2014). Eitt af því fyrsta sem námsbrautin býður upp á er námskeið í upplýsingatækni – mjög einfalt að sögn Önnu Ólafar Kristjánsdóttur sem hefur setið námskeiðið. Þar er farið í grunnatriði í ritvinnslu og vinnu á Veraldarvefnum en það eitt getur verið fyrirstaða fyrir nemendurna (Anna Ólöf Kristjánsdóttir, 2014).

Milli staðlota er fjarnámskerfið Námsskjár notað og er kerfið notað bæði við fjar- og staðarnám. Kennarar miðla rafrænu námsefni, verkefnum og öðrum upplýsingum til nemenda auk þess sem nemendur skila sínum verkefnum rafrænt til baka. Þá eru allir fyrirlestrar teknir upp og aðgengilegir fyrir nemendur þegar þeim hentar. Kerfið nýtist einnig til skoðanaskipta innbyrðis milli nemenda og eins milli kennara og nemenda (Skessuhorn.is, 2005). Það er því ekki ósvipað Moodle sem notað er t.d. í Háskóla Íslands. Háskólarnir í Borgarfirði, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Háskólinn á Bifröst nota báðir Námsskjá, enda er hann hannaður í héraði (Skessuhorn.is, 2005).

Í lok tímabils er önnur vinnuhelgi. Þá fara kennarar yfir stöðuna og að lokum er formleg útskrift. Nemendur eru sáttir við fyrirkomulag námsins, líkar vel við staðlotur og fyrirlestrana á neti. Þá þótti þeim gott að námið væri eingöngu fyrir konur. Þær segjast þó í fæstum tilfellum hafa aukið tengslanet sitt (Háskólinn á Bifröst, 2014).

Kostnaður við námið

Þátttökugjald í dag er kr. 149.000. Innifalið í verðinu eru öll námsgögn og tvær vinnuhelgar með gistingu og fæði.  Nemendur fá gistingu á staðnum en öll aðstaða og er aðbúnaður nemenda góður ( (Bifröst, á.á). Konur geta fengið niðurgreiðslu hjá stéttarfélögum (Anna Ólöf Kristjánsdóttir, 2014). Langflestar kvennanna fengu styrk frá sveitarfélagi, stéttarfélagi eða vinnuveitanda til að stunda námið (Háskólinn á Bifröst, 2014)

Að loknu námi – framgangur

Samkvæmt könnuninni sem skólinn gerði haustið 2014, hafði námið ekki afgerandi áhrif á atvinnumöguleika kvennanna. Aðeins lítill hluti þeirra fékk hærri laun, aukna ábyrgð í starfi eða stöðuhækkun. Það er einnig lítill hluti kvennanna sem hóf atvinnurekstur í kjölfarið en taka má tillit til þess að margar þeirra ráku þegar eigið fyrirtæki. Svotil allar konurnar sögðu að námið hefði eflt þær persónulega og gefið þeim meira sjálfstraust. Það vekur nokkra athygli, vegna þess að framsækni og tjáning er sá þáttur sem konurnar segja hafa komið minnst að gagni og þegar konurnar meta námið og hvað megi bæta nefnir stór hluti þeirra að auka megi áherslu á persónulega færni, s.s. framkomu, samskipta, tjáningu, raddbeiting og ræðaumennsku (Háskólinn á Bifröst, 2014).

Hvað varðar frekara nám, svöruðu um helmingur kvennanna að þessi reynsla hefði orðið til þess að þær hófu frekara nám (Háskólinn á Bifröst, 2014). Það er því hægt að segja að þrátt fyrir að námið skili ekki einingum opnar það leiðir fyrir konur til að hefja frekara nám. Í viðtali við Önnu Ólöfu Kristjánsdóttur ( 2014) kemur fram að samheldni hafi verið mikil í hópnum og konurnar hafi hvatt hver aðra áfram. Það koma ýmiss sjónarmið fram í könnuninni, þegar konunum gefst kostur á að bæta við í eigin orðum. Þar kemur fram að of mikil ,,saumaklúbbsstemming“ hafi verið í hópnum og það ekki samboðið háskóla að taka þátt í þannig sprelli, svo vitnað sé beint í orð þessarar konu. Annarri konu finnst námið ekki auglýst rétt – það sé nám fyrir konur sem hafi ekki tilskylda undirbúningsmenntun fyrir háskóla en ekki þær sem lokið hafa háskólanámi. Flestar raddirnar voru þó mjög jákvæðar og sögðu að námið hefði gefið þeim mikið og sumar nefndu að það hefði orðið þeim hvatning til frekara náms (Háskólinn á Bifröst, 2014)

Lokaorð

Það þarf eitthvað til að brjóta ísinn. Máttur kvenna hefur reynst stökkpallur fyrir margar konur út á menntabrautina. Þær hafa e.t.v. ekki hugsað sér það í byrjun, fullar vantrausts á sjálfa sig en komast að því að þær deila þessum aðstæðum með mörgum öðrum. Anna Ólöf Kristjánsdóttir (2014) segir í viðtali í Síðdegisútvarpi Rásar 2, að Máttur kvenna sé leiðin fyrir margar konur til frekari afreka á menntaveginum. Þær byrja þarna og halda svo áfram í háskólanámi á Bifröst eða í annað nám sem hugurinn stendur til. Undir þetta tekur  Geirlaug Jóhannsdóttir (2014), starfsmaður við Háskólann á Bifröst í kynningu á námsleiðinni á ,,Youtube.com,“ og segir að nokkur hluti þeirra kvenna sem hefur nám á námslínunni Máttur kvenna I,  haldi áfram í námi.

Við endurskipulagningu námslínunnar eru gerðar ýmsar breytingar sem reynsla tíu ára hefur kennt forsvarsmönnum símenntunardeildarinnar. Aukin áhersla er lögð á frumkvöðlastarf, nýsköpun en ekki síst þætti sem viðkoma stjónun s.s. skapandi stjórnun, rekstrarform fyrirtækja og stofnun þeirra. Bætt hefur verið við staðlotu um miðbik tímabilsins og aukin áhersla á að efla persónulega hæfileika einstaklinga s.s. ræðumennsku, framkomu, tjáningu og framsækni.

Það hefur verið fróðlegt að kynna sér námslínuna Máttur kvenna á Bifröst. Mér finnst viðleitni skólans, að bjóða fullorðnu fólki sem ekki hefur tilskylda menntun til háskólanáms, tækifæri til að fóta sig í umhverfi háskólans.Ég held að það skipti máli að námið fer fram í háskólaumhverfi og set hér fram þá pælingu hér, að margir telji sig ekki í stakk búna til að stunda nám við háskóla og það hræðist að hefja nám vegna þessa.  Ég held því fram að það að bjóða nám án forkrafna við háskóla, geti stuðlað að því að fólk stígi skrefið og innriti sig á námslínur eins og Máttur kvenna I og öðlist með því kjark til að leggja í nám sem hugurinn stendur til.

 

 

 

Heimildir

 

Anna Ólöf Kristjánsdóttir, K. Þ. (2014, 08 06). Máttur kvenna. (S. Ruv., Interviewer)

Bifröst. (á.á). Háskólinn á Bifröst. Retrieved 10 29, 2014, from Saga: http://www.bifrost.is/um-haskolann/saga

Geirlaug Jóhannsdóttir, H. á. (Director). (2014). Máttur kvenna I og II [Motion Picture].

Háskólinn á Bifröst. (2014). MK könnun. Bifröst: óbirt.

Skessuhorn.is. (2005, 18.10). Skessuhorn. Retrieved 30 10, 2014, from Fyrirtækið Námsskjár ehf stofnað: http://www.skessuhorn.is/frettir/nr/25723/

Að leggja allt undir. Kynning á grein

Gambling for capital: Learning disability, inclusive research and collaborative life histories

Guðrún Benjamínsdóttir

Ég ætla að kynna grein um samvinnurannsóknir og lífssögur, en í fimmta, sjötta og áttunda kafla bókarinnar Learning in adulthood er aðeins komið inn á hvort tveggja, en hvort fyrir sig. Umfjöllunarefni greinarinnar sameinar þetta tvennt, en hún fjallar um samvinnu höfundanna, tveggja kvenna, háskólanámsmanns annars vegar og konu með þroskahömlun hins vegar. Þessar tvær konur eru íslenskar og heita Kristín Björnsdóttir og Aileen Soffía Svensdóttir, en greinin er skrifuð á ensku og var birt í British journal of learning disabilities.

Í greininni leggja höfundar áherslu á mikilvægi þess að fólk með þroskahömlun taki þátt í samvinnurannsóknum og fái þar með tækifæri til að segja lífssögu sína og að það geti hjálpað öðrum, hvort sem það er fólk með þroskahömlun, fagfólk eða rannsakendur. Þær segja frá sinni rannsókn og ýmsum hliðum á henni.

Samtök fatlaðs fólks hefur lagt áherslu á mikilvægi valdajafnvægis milli fatlaðra og ófatlaðra rannsakenda, þannig að samvinnan og eignarréttur yfir rannsókninni sé jafn. Það er þó ekki alltaf hægt að hafa þetta valdajafnvægi fullkomið, eins og í tilfelli Kristínar og Aileen, þá var rannsókn þeirra hluti af stærri rannsókn sem var undirstaðan í doktorsritgerð Kristínar. Þær þurftu því að hlíta þeim reglum sem gilda um doktorsrannsóknir, meðal annars að Kristín má ein vera höfundur að þeirri rannsókn og hefur því eignarréttinn yfir rannsókninni, en þær hafa gert sitt besta til að hafa umtalað valdajafnvægi sem mest, meðal annars með því að semja saman greinar um rannsóknina,  sem birtar eru í fagtímaritum, þær hafa farið saman á ráðstefnur og málþing hérlendis sem erlendis og þar eru þær ætíð meðhöfundar og hlutur hvorrar um sig ekki meiri en hinnar.

Þessi grein fjallar um samvinnurannsóknir og samvinnu Kristínar og Aileen en ekki um niðurstöður rannsóknarinnar sem slíkrar. Þar er meðal annars vitnað í ýmsa fræðimenn sem fjallað hafa um samvinnurannsóknir. Þar er gerður greinarmunur á mismunandi tegundum samvinnurannsókna, þar með taldar eru svokallaðar Emancipatory eða frelsandi rannsóknir þar sem fatlað fólk er í lykilhlutverki og stjórnar rannsóknum sem eiga að gagnast stórum hópi fatlaðs fólks og samtökum þess og oft framkvæmdar af samtökum. Participatory eða þátttökurannsóknir snúast um samvinnu einstaklinga fremur en samtaka. Svo eru svokallaðar inclusive rannsóknir sem hafa einfaldlega verið kallaðar samvinnurannsóknir, en þær snúast um að fólk með þroskahömlun er meðrannsakendur með fræðimönnum eða háskólastúdentum og öðlast þar með vel metið hlutverk sem meðrannsakaendur.

Í greininni er vitnað í Walmsley og Johnson sem hafa sett fram viðmiðanir um hvernig samvinnurannsóknir sem fólk með þroskahömlun tekur þátt í  skulu fara fram og skipta þeim í fimm meginreglur.

Í fyrsta lagi ætti fólk með þroskahömlun að eiga rannsóknina en hún má vera gerð að frumkvæði ófatlaðs rannsakanda.

Í öðru lagi ætti rannsóknin að efla og styrkja hagsmuni fólks með þroskahömlun og ófötluðu rannsakendurnir ættu að vera bandamenn þess.

Í þriðja lagi ætti fólk með þroskahömlun að vera þátttakendur í öllu rannsóknarferlinu.

Í fjórða lagi ætti fólk með þroskahömlun að hafa einhver áhrif á rannsóknarferlið og niðurstöður þess.

Í fimmta lagi ætti rannsóknarspurningin, rannsóknarferlið og rannsóknarskýrslur að vera aðgengilegar fólki með þroskahömlun.

Kristín og Aileen reyndu að uppfylla þessar meginreglur eins og hægt var en voru samt sem áður bundnar af þeim reglum og kröfum sem gerðar eru til doktorsrannsókna, því eins og áður sagði var rannsókn Kristínar og Aileen hluti af stærri doktorsrannsókn Kristínar, sem byggir á sex lífssögum fólks með þroskahömlun. Þátttakendur tóku mis mikinn þátt í rannsókninni, aðeins Aileen og einn annar þátttakandi voru virkir meðrannsakendur. Fólkið hafði val um hversu mikinn þátt það tók, sumir veittu aðeins viðtöl meðan aðrir, eins og Aileen tók virkan þátt í að vinna úr viðtölum Kristínar við sig, skipta þeim upp í þemu og hvernig saga hennar var framsett. Hlutverk Kristínar í því ferli umfram Aileen var að tengja lífssögu hennar við fræðilega umfjöllun, í samræmi við þær kröfur sem gerðar eru til doktorsrannsókna.

Lífssögurannsóknir eru tiltölulega nýjar af nálinni á Íslandi, en þó hafa nokkrar rannsóknir verið gerðar með fólki með þroskahömlun. Þær varpa ljósi á mismunandi reynslu fólks sem sumt hefur meðal annars verið vistað á stofnunum og búið við undirokun stóran part af lífi sínu. Talað hefur verið um að rannsóknir sem þessar geti verið valdeflandi fyrir hópa sem hafa þurft að þola kúgun og að það að fá að segja frá reynslu sinni breyti upplifun þess af fortíðinni og að það upplifi sig frekar sigurvegara eða eftirlifendur en fórnarlömb, þegar upp er staðið. Þó ber að varast að nota hugtakið valdeflingu í þeim skilningi að ófatlaði rannsakandinn valdefli hinn með því að leyfa honum að vera með í rannsókninni, þannig setur það hann í hlutverk passífs viðtakanda valdeflingarinnar og rannsóknarviðfangs. Frekar ber að líta svo á að valdeflingin eigi sér stað innra með þátttakandanum í rannsóknarferlinu og jafnvel áður en það hefst. Valdeflingin er heldur ekki einungis bundin við þátttakendur rannsókna, heldur geta samvinnurannsóknir ýtt undir valdeflandi rannsóknaraðferðir.

Aileen er yngri en svo að hún hafi þurft að þola það að vera vistuð á stofnun, en það þýðir ekki að líf hennar hafi ekki verið viðburðaríkt og fullt af hindrunum sem hún hefur þurft að komast yfir, svo sem félagsleg útskúfun og kúgun, en í dag er hún það sem er á ensku kallað „self-advocate“ sem merkir að vera sinn eigin talsmaður og taka sjálf ákvarðanir um líf sitt. Hún býr sjálfstætt og vinnur á almennum vinnumarkaði. Hún er félagi í Átaki, félagi fólks með þroskahömlun, sem er svokallaður sjálfsákvörðunarhópur (e. self-advocacy group). Öll þessi vel metnu hlutverk öðlaðist hún áður en hún tók þátt í rannsókninni, þannig að það er ekki hægt að segja að það að taka þátt í rannsókninni hafi valdeflt hana heldur þessir jákvæðu þættir í lífi hennar.

Að lokum setja Kristín og Aileen rannsókn sína í samhengi við félagslegar kenningar Bourdieus um menningarauð (cultural capital). Það er mismunandi eftir þjóðfélagshópum hvað telst vera menningarauður, það er það sem haft er í hávegum í hverjum hóp fyrir sig og verða sumir hópar undir á hinum ýmsa vettvangi. Til dæmis verður fólk með þroskahömlun undir á mjög mörgum vettvöngum, meira að segja meðal annars fatlaðs fólks. Það kom svo berlega í ljós á einni ráðstefnu sem þær stöllur sóttu og tóku þátt í á breskri grundu. Þar hélt frummælandi því fram að fötlunarrannsóknir ættu aðeins að vera framkvæmdar af fötluðu fólki og var það ekki í fyrsta skipti sem þær höfðu heyrt þessa fullyrðingu. Í þessum aðstæðum þótti þeim báðum þær skorta menningarauð, Kristín sem ófötluð kona efaðist um rétt sinn til að taka þátt sem ófatlaður rannsakandi og Aileen fannst þetta viðhorf takmarka möguleika fólks með þroskahömlun til að taka þátt í fötlunarrannsóknum. Fötlunarrannsóknir í Bretlandi eru skilgreindar eftir breska félagslega sjónarhorni á fötlun, sem hefur verið gagnrýnt fyrir að gera ekki ráð fyrir fólki með þroskahömlun. Fólk með þroskahömlun býr því ekki yfir þeim menningarauð sem viðurkenndur er af fötlunarfræðielítunni, til að öðlast eitthvað vald á þeim vettvangi, vegna skorts á aðgengi.

Undir lok greinarinnar segja þær stöllur skemmtilega frá því hvernig umræður þeirra um aðgengileika kynningar þeirra á ráðstefnunni fóru fram. Kristín talaði um að nota myndir og margmiðlunartækni fremur en ritað og talað mál en Aileen var hrædd um að ef þær gerðu það, yrðu þær ekki teknar alvarlega sem rannsakendur og jafnvel álitnar barnalegar og hafnaði því þeirri hugmynd. Þær notuðu því fræðilega viðurkennt mál, enda voru þær að keppast við að fá viðurkenningu og vald á félagslegum vettvangi fötlunarrannsókna og hámarka ávinninginn af því með því að fylgja þeim reglum, settum af þeim ráðandi hópi fólks sem ekki hafði fengið þroskahömlunarstimpil. Þær lögðu því allt undir til að öðlast menningarauð og styrkja þannig stöðu sína á vettvangi fötlunarrannsókna, en það er einmitt það sem titill greinarinnar fjallar um.

Þessi grein er hluti af efni sem ég ætla að nota í lokaritgerð þessa námskeiðs, en ég tel að samvinnurannsóknir og lífssögur eigi erindi til fleiri minnihlutahópa en fólks með þroskahömlun. Ég tel að hægt sé að nota þessar aðferðir með, til dæmis, nýbúum og að hægt sé að nota þessar aðferðir til að aðstoða fólk við eigin valdeflingu og að bæta sjálfsmat sitt og breyta lífssýn sinni og tel það geta fallið undir kenningar um umbreytinganám. Ég mun koma betur inn á það í lokaritgerðinni.

(Kristín Björnsdóttir og  Aileen Soffía Svensdóttir, 2008)

Heimild:

Kristín Björnsdóttir og Aileen Soffía Svensdóttir. (2008). Gambling for capital: Learning disability, inclusive research and collaborative life histories. British Journal of Learning Disabilities, 36(4), 263-270.  af http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-3156.2008.00499.x/pdf

Staðlota/dagskrá – einstaklingsverkefni?

Ég er með pælingar vegna lokaverkefnisins.

Mér þætti gott að fá eitthvað pratískt í næstu staðlotu. Er sjálf ekki komin af stað í vinnu við verkefnið og þess vegna væri gagnlegt að ræða um formið, mat – hvað vegur þyngst í matinu, umræður um verkefnin sem okkur standa til boða; Samfélagið og símenntun, Fullorðnir námsmenn, Þorskaferli fullorðinna, Nám fullorðina og kennsla fullorðinna.

Það væri gagnlegt fyrir mig að farið væri inn á heimildaskráningu og reyndar leiðbeiningar um formun rannsóknarspurningar en sennilega ættum við að vera komin lengra í ferlinu. Það er samt slæmt að vera með of víða eða ómögulega rannsóknarspurningu (ekki samþykkta af kennara), þegar langt er liðið á ferlið.

Það væri líka gagnlegt ef farið væri í kenningar, eins og áformað var í síðustu staðlotu – til að skerpa sýnina og draga saman.

 

Kynning á bók. Lífsfylling-nám á fullorðinsárum eftir Kristínu Aðalsteinsdóttur

Lífsfylling, nám á fullorðinsárum.  Kristín Aðalsteinsdóttir.

Aftan á bókinni kemur fram að henni er ætlað að auka skilning nemenda og kennara á þörfum nemenda í framhaldsnámi í háskóla. Hún fjallar í raun um rannsókn sem höfundundurinn gerði á námi á fullorðinsárum. Viðmælendur höfðu allir lokið meistaranámi í menntunarfræðum í háskólum bæði hérlendis og erlendis.

Bókin skiptist í tíu kafla. Fyrstu fjórir kaflarnir eru nokkurs konar kynning á efni bókarinnar. Í framhaldinu er farið í gegnum nám á fullorðinsárum, kennslu fullorðinna, áhugahvöt, líðan, leiðbeinandann, síðasti kaflinn segir frá að námi loknu. Kaflarnir eru byggðir upp á líkan hátt, vitnað til einhvers viðmælanda, fræðileg umfjöllun um þátt hvers kafla, vitnað í viðmælendur og í lokinn er samantekt.

Í innganginum er tæpt á ákvörðun fólks að fara í framhaldsnám, þeim þáttum sem nám er háð, hvað nám felur í sér, átök, streitu og ánægju.

  1. kafli fjallar um háskóla, lög um háskóla, menntun sem þeir veita og hvernig kennslan fer fram, það er í námskeiðum sem eru metnar í stöðluðum námseiningum (ETC). Skipulagi náms í háskólum á Íslandi gerð skil sem og fjölda þeirra sem brautskráðust með meistaragráðu úr íslenskum háskólum á árunum 1995 – 2009 skipt eftir kyni. Einnig gerð grein fyrir fjölda þeirra sem luku meistaraprófi í menntunarfræðum á Íslandi á svipuðum árafjölda og skipting eftir kyni.
  2. kaflinn fjallar um aðdraganda rannsóknarinnar, löngun höfundar til að skilja betur hvers vegna fullorðið fólk fer í framhaldsnám. Höfundur setur fram þrjár spurningar sem fjalla um hvað veldur því að fólk fari í framhaldsnám, reynslu af framhaldsnámi og hver ávinningur fólks er af framhaldsnámi. Farið er yfir framkvæmd rannsóknarinnar, hvernig höfundur fann viðmælendur, fjölda þeirra, menntun, stöðu og aldur.

Í 4. kafla er dregin upp nákvæmari mynd af viðmælendum.

  1. kafli heitir: Heitir nám á fullorðinsárum. Þar er fjallað um fullorðna einstaklinga og þá reynslu og þroska sem fullorðið fólk ber með sér. Lýsingu námsferla samkvæmt kenningum. Að nám sé heildrænt ferli sem taki tillit til fjölda þátta í fari einstaklinga líkamlegra sem og andlegra. Að nám eigi sér stað bæði meðvitað og ómeðvitað. Einnig að námsferli barna og fullorðinna sé ólíkt í félagslegu samhengi. Talað er um minni og skilning, skynminni sem tekur á móti upplýsingum og ákveður hvað eigi að gera við þær, vinnsluminni taki bæði á móti upplýsingum og vinni úr þeim og langtímaminni geymi upplýsingar. Skilningur felist í að ná tökum á upplifun, hugmyndum eða staðreyndum allrar vitneskju sem fengist er við og með auknum aldri sé erfiðara að ná fram upplýsingum. Þó nokkur umfjöllun er um nám á fullorðinsárum sem fræðigrein. Þar kemur fram að engin ein skilgreining eða kenning sé til sem skýrir það sem vitað er um nám fullorðinna. En margar tilgátur og kenningar settar fram og er í kaflanum sagt frá hugmyndum Knowles um nám á fullorðinsárum eða „andragogy“ sem skiptist í: Þörfna fyrir að vita og skilja, sjálfsmynd námsmannsins, mikilvægi reynslunnar, viljann til að læra, afstöðu til námsins og áhugahvöt. Einnig er sagt frá fjórum forsendum Knowles um menntun fullorðinna á jafnréttisgrundvelli það er, breytingar á hugmyndum um sjálfið, hlutverki reynslunnar, viljanum til að læra og stefnumörkun í námi. Síðan er umfjöllun um nám og tilfinningar, skoðaðar hugmyndir Rogers í ljósi kenninga Mezirow um umbreytandi nám (transformative learning theory) Í lokin er farið yfir svör viðmælenda í tengslum við umfjöllunarefni kaflans. Í kaflanum er vitnað í marga fræðimenn einsog Jarvis, Tight, Dewey, Merriam og Caffarella og fleiri.
  2. kaflinn er helgaður kennslu fullorðinna. Hlutverk kennara að það hafi breyst í gegnum árin frá því að hafa verið í fyrirlestrarformi yfir í fjölbreytileika. Að fleiri en einn geti þurft að koma að kennslunni en áður. Kröfur hafi aukist til muna og einn kennari geti átt erfitt með að sinna þeim öllum, þá komi einnig til teymisvinna meðal kennara og samvinna kennara og nemenda sé meiri en áður. En áhersla er lögð á að kennarar þurfi að þekkja þarfir nemenda sinna og komi til móts við óskir þeirra um aukna þekkingu. Einnig mikilvægt að bera virðingu fyrir nemendum, áhuga þeirra, tilfinningum og næmni. Mikið vitnað til Knowles, Merriam og Caffarella í kaflanum. Undir lok kaflans er fjallað um námskenningar að þær séu settar fram af fræðimönnum til að bæta sýn á námsferlið, skilgreinga nám tilgang þess og hlutverk kennara. En að síðustu er vitnað til viðmælenda um kennslu og kennsluaðferðir.

 

  1. kaflinn erum áhugahvöt. Áhugahvöt er ekki eitthvað eitt heldur sé hún undir hverjum og einum komin og háð reynslu sem hver einstaklingur býr yfir, það er áhugahvöt og kraftur hvers og eins. En til þess þurfi einhver tilgangur eða ástæða að vera til að stefna að einhverju ákveðnu markmiði eða verki. Talað er um að innri áhugahvöt vakni vegna eðlislægrar þarfar fyrir að eflast, þroskast eða læra og ytri áhugahvöt vakni vegna umbunar sem komi í kjölfarið svo sem vilja gera öðrum til hæfis, komast hjá refsingu, fá hærri einkunn að hærri laun. Einnig er komið inn á hvers vegna fullorðið fólk fari í nám og vitnað til Merriam og Caffarella um sex ástæður, félagsleg tengsl, ytri væntingar, félagsleg velferð, faglegar framfarir, vitsmunalegur áhugi. Sagt er frá hópaskiptingu fullorðinna námsmanna eftir því námi sem þeir veldu sér, talað er um þrjá hópa, listir og tómstundir, persónulegan þroska og faglegt nám. Vitnað er í svör viðmælenda um ofangreinda þætti ásamt fyrra námi þeirra og reynslu, lífsfyllingu, faglega styrkingu, þreytu í starfi og stuðning fjölskyldu.

Í 8. kafla er talað um líðan. Farið er inn á tilfinningar í fræðilegri umfjöllun, tilgang þeirra, að tilfinningar séu meðal annars grundvöllur félagslegra samskipta, þær örvi og viðhaldi hegðun í félaglegu samheng iog stuðli að því að fólk hafi stjórn á ástandi eða fari frá því. Í samhengi rökhugsunar og tilfinninga er talað um að skynsemi byggi á rökhugsun en tilfinningar taldar óæðri og komi skynsemi lítið við. Að hugmyndir um kennslu og nám falli að hugmyndum um skynsemi en tilfinningar séu fyrirstaða, geti í besta falli verið áhugahvati. Einnig er umföllun um streitu og álag. Að streita geti haft mikil áhrif á aðstæður og líf fólks ásamt þeim verkefnum sem það sinnir. Streitu fylgi álag og óþægindi, sé neikvætt tilfinningalegt og líffræðilegt ástand sem geti átt sér stað þegar fólk tekst á við aðstæður í sem skaða eða ógna daglegu lífi. Birtingarmynd streitu geti verið með ýmsu móti en læra megi að takast á við hana og stjórna. Í kjölfarið er vitnað til viðmælenda varðandi ánægju, álag og streitu. Vitnað er til margra fræðimanna í kaflanum, má þar nefna Kristján Kristjánsson, Dirkx, Jarvis, Hewitt, Platón, Goleman og fleiri.

  1. kaflinn er um leiðbeinandann. Vitnað er í nokkra fræðimenn, McIntyre, Daloz, Heron og fleiri á mismunandi sýn þeirra á hlutverk leiðbeinandans. Einnig er fjallað um hvað leiðbeinandi þurfi að hafa til að bera til að geta verið góður leiðbeinandi, meðal annars að hann þurfi að vera í góðu líkamlegu og andlegu jafnvægi. En ýmislegt getur haft áhrif á leiðbeinandann eins og annað fólk svo sem streita, ótti, ánægja eða utanaðkomandi truflanir. Vitnað er í svör viðmælenda um leiðbeinendur þeirra og eru svörin misjöfn.
  2. kaflinn og jafnframt sá síðasti er um að námi loknu. Talað er um þær breytingar sem verða á fólki meðan á námi stendur og vitnað í Jarvis, Merriam og fleiri því til stuðnings. Meðal annars kemur fram að sumt fólk beytist meira en annað þegar líða fer á ævina en ekki ljóst hvers vegna svo sé. En fleira komi til eins og umhverfi, erfðir og eigin virkni og það hafi mest að segja um persónulegar breytingar á lífsháttum fólks. Einnig er umfjöllun um sjálfsvitund fólks og að hún mótist meðal annars í félagslegu samhengi. Að fólk hafi missterka sjálfsvitund, sterk sjálfsvitund auðveldi fullorðnu fólki varðandi nám. En að sama skapi geti nám leitt til aukins sjálfstrausts og sjálfsvitundar fólks. Í lok kaflans er vitnað í svör viðmælenda.

Í bókinn er mikið vitnað í fræðimenn og sérstaklega mikið í Merriam og Caffarella en heimildaskrá bókarinnar nær yfir rúmar 9 blaðsíður.

Kristín Gunnarsdóttir.

 

Fræðimaðurinn Knud Illeris

Knud-Illeris

Stiklað á stóru

Hinn danski Knud Illeris er fæddur árið 1939. Segja má að hann sé lifandi dæmi um menntun fullorðinna því 27 ára að aldri yfirgaf hann ferðaskrifstofustarf sem honum gekk vel í og hóf að mennta sig.

Illeris hóf fyrst nám á framhaldsskólastigi en þar varð hann fyrir miklum vonbrigðum með námið, upplifði leiðinlegar kennslustundir, einræðislega kennslu og gamaldags inntak. Má segja að þar hafi hann fengið hugmyndina að því að viðeigandi skilningur á lærdómsferli geti leitt til betri og áhrifaríkari leiða að kennslu og menntun.

Seinna fór Illeris að læra sálfræði við Kaupmannahafnarháskóla með áherslu á lærdómsferli. Þar varð hann aftur fyrir vonbrigðum því skilningur ríkjandi atferlissinna gáfu ekki svör sem skiptu máli. Eldri nemendur leiddu athygli hans að hugmyndum að markverðu námi og nemendamiðaðri kennslu.

Árið 1972 hóf Illeris störf við háskólann í Hróarskeldu sem þá var nýr og mjög tilraunamiðaður og þekktur fyrir verkefnamiðaða vinnu í námi (project work). Illeris helgaði mestan sinn tíma vinnu með kenningar og framkvæmd á verkefnamiðuðu námi (project education) og varð það vel þekkt á Norðurlöndunum á ýmsum námsstigum, sérstaklega í fullorðinsfræðslu. Kallar Illeris þetta sjálfur fyrra tímabilið á fræðimannsferli sínum.

Árið 1987 hófst seinna fræðimannstímabil Illeris en þá beindi hann athygli sinni að menntun fullorðinna, námi alla ævi og að almennri lærdómskenningu með því að blanda saman nýjum og gömlum hugmyndum og þannig varð heildræn kenningin um nám sem hæfniþróun til árið 1999. Með henni náði Illeris alþjóðlegri athygli. Hafa bækur hans nú verið þýddar á ýmis tungumál, hann hefur haldið fyrirlestra víða og hlotið ýmsar viðurkenningar. Frá árinu 2009 hefur hann ásamt samstarfsfélaga rekið eigin ráðgjafarþjónustu.

 Námsþríhyrningurinn

Einna þekktastur er Illeris fyrir þríhliða námskenningu sína eða námsþríhyrninginn sem hann kom fram með árið 1999. Námsþríhyrningurinn felur í sér heildræna nálgun á námi sem hæfniþróun. Illeris heldur því fram að nám taki mið af þremur víddum; vitsmunum (e. cognition), tilfinningum (e. emotion) og samfélagi (e. environment).

Illeris setur kenninguna um námsþríhyrninginn upp sem öfugan þríhyrning (sjá mynd) og í hverju horni þríhyrningsins er ein vídd en víddirnar hafa gagnkvæm áhrif hver á aðra. Samkvæmt Illeris á nám sér ávallt stað í menningarlegu samhengi og þess vegna hafi umhverfi einstaklingsins áhrif á nám hans. Rúmar kenningin þannig nám fullorðinna frá flestum hliðum.

Námsþríhyrningur Illeris

Samkvæmt Merriam, Caffarella og Baumgartner (2007) er styrkur námsþríhyrningsins sú almenna nálgun og einfaldleiki sem þar kemur fram. Illeris bæti þannig við flestar rannsóknir og kenningar í fullorðinsfræðslu sem hafi beint sjónum sínum að vitsmunum með því að taka inn í kenningu sína tilfinningar og samfélagsvídd. Einnig má með námsþríhyrningnum skilja betur mótspyrnu og afneitun gagnvart námi.

Illeris hefur staðsett alla helstu kennismiði í þessum sama námsþríhyrningi (sjá mynd) sem hjálpar til við að skýra og greina á hvaða hátt nám á sér stað.

Námsþríhyrningur Illeris - fr.menn

Rannsóknir og bækur

Illeris er ötull fræðimaður. Hann hefur, einn eða ásamt öðrum, skrifað um 70 bækur og 300 greinar um menntun s.s. um fullorðinsfræðslu, vinnustaðanám og fleira. Hér má sjá yfirlit yfir rannsóknir hans í gegnum tíðina og hér að neðan má skoða nokkrar af bókunum hans á Amazon:

Transformative Learning and Identity (2013)
The Fundamentals of Workplace Learning: Understanding How People Learn in Working (2010)

International Perspectives on Competence Development: Developing Skills and Capabilities (2009 ) – ritstjóri

Contemporary Theories of Learning: Learning Theorists … In Their Own Words (2008) – ritstjóri
How We Learn: Learning and Non-Learning in School and Beyond (2007)
Learning in Working Life ( 2004)
Adult Education and Adult Learning (2004)
Three Dimensions of Learning: Contemporary Learning Theory in the Tension Field Between the Cognitive, the Emotional and the Social (2004)

 

Heimildir

Umfjöllun á íslensku um Illeris og kenningar hans í óbirtum meistararitgerðum:

Ásta Sölvadóttir. (2013). VAXA starfsþróunarlíkanið : heildræn nálgun í starfsþróun kennara (óbirt meistararitgerð). Sótt af

Selma Kristjánsdóttir. (2010). „Ég vil vera ég“ Upplifun fullorðinna innflytjenda í íslenskunámi sínu hérlendis (óútgefin meistararitgerð). Sótt af http://hdl.handle.net/1946/5764

Kynningar á veffundum og staðlotu

Nú er farið að heyrast í fólki sem vill kynna á staðlotu og á næstu veffundum… við þurfum að fá skikk á þetta.

Gerum það með því að skrá það sem svar við þessum pósti

Vinsamlega skráið sem comment við þessum pósti hvenær þið viljið kynna verkefni og hvaða verkefni það verður.

Mér sýnist eftirspurnin vera orðin það mikil að ég ætla að biðja ykkur að hugleiða það alvarlega að taka upp kynninguna og reikna með umræðum á veffundum – eða jafnvel staðlotu…

Námskeiðsvefur